بیماری کیست هیداتید،بیماری انگلی مشترک بین انسان و دام

نویسنده :دکتر حسن شجاعی ، دانشآموخته دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد

بیماری کیست هیداتید یکی از بیماریهای انگلی مشترک بین انسان ودام می باشد که  از ارتباط مستقیم انسان با سگ ویا آلودگی دست و مواد خوراکی مانند :سبزیجات ، صیفی جات و غیره با مدفوع سگ وانتقال تخم انگل به بدن انسان ایجاد می شود .انگل بالغ این کرم در روده حیوانات خنواده سگ سانان زندگی می کند و پس از دفع تخم ها در محیط و تماس انسان و یا گوسفند و گاو با آنها مرحله نوزادی این کرم در بدن انسان و یا گوسفند وبز وگاو ایجاد شده و به صورت کیست های بزرگ و دردناکی در ریه و کبد باعث ایجاد بیماری هیداتیدوسیس یا کیست هیداتید می کردد . معمولا جامعه انسانی درمعرض خطر دامداران ،چوپانان ، افرادی که در منزل از سگ نگهداری می کنند و کشاورزان و قصابان و کارکنان کشتارگاه ها می باشند .

تعاریف :

 میزبان نهایی : میزبانی است که انگل دوران بلوغ یا مرحله تکثیر جنسی خود را در بدن آن موجود می گذراند.

میزبان واسط : میزبانی است که انگل دوران قبل از بلوغ جنسی خود را در بدن آن موجود می گذراند

به گزارش واحد مرکزی خبر مجله علمی دام پخش  –  بیماری هیداتیدوز،یک  بیماری انگلی است که به وسیله مرحله نوزاد کرم « اکینوکوکوس گرانولوزوس» ایجاد می شود. این کرم، کوچکترین کرم پهن نواری است که تا کنون شناخته شده و اندازه ای بالغ بر (۹-۵/۲ میلی متر) دارد. معمولا  کرم بالغ در روده باریک خانواده  سگ سانان شامل سگ ،گرگ و روباه)زندگی می کند ودوره نوزادی آن در بدن نشخوار کنندگان مانند گوسفند ، گاو و یا انسان به صورت کیست در نقاط مختلف بخصوص کبد و ریه زندگی می کند. کرم بالغ معمولاً از ۳ بند یا حلقه تشکیل می شود.بدن  انگل بالغ از دو قسمت سر و بدن تشکیل شده است .در قسمت سر دو ردیف قلاب و چهار باد کشقرار گرفته  و بدن آن به صورت بند بند بوده ومعمولا از ۳ یا ۴ بند تشکیل شده است و معمولا تخمها در بندهای انتهایی قرار می گیرند .

چرخه تکامل وسیر بیماریزایی انگل

در بند آخر کرم بالغ تعداد زیادی تخم وجود دارد که به همراه مدفوع سگ دفع می شود. تخم انگل بسیار کوچک و غیرقابل رویت است. تخمها در خاک مرطوب و سایه به مدت چند ماه به حیات خود ادامه می دهند. میزبانان واسط   (گاو، گوسفند، انسان و …) با خوردن تخمها آلوده می شوند. تخم ها دارای چند لایه و لایه ها از جنس کراتین و نسبت به تغییرات محیط بسیار مقاوم هستند و می توانند در دمای ۲ درجه سانتی گراد به مدت ۲ سال و در طبیعت بر حسب درجه حرارت و شرایط جوی بین ۳ تا ۸ ماه زنده بمانند. هر ۷ تا ۱۴ روز یک بار تخمها توسط سگ دفع می‌شوند. تخمها بعد از بلع توسط انسان یا دام در روده باز شده و جنین کوچکی از آن‌ها خارج می‌شود که شش قلاب دارد. جنین قلابدار در مخاط روده نفوذ کرده و از طریق عروق خونی می‌تواند به کلیه نقاط بدن برود. جنین پس از توقف در اعضاء مختلف بدن (کبد، کلیه، ریه،‌مغز، استخوان ، طحال و غیره) شروع به رشد می کند و به شکل کیسه ای در می آید که به آن کیست هیداتید گویند. هر کیست پر از مایع شفاف است که حاوی جنین یا لاروهای متعدد می باشد. کیست‌ها به مرور رشد کرده و قطر آنها به ۵ تا ۲۰ سانتی متر افزایش و گاهی حجم درون کیست به ۲ لیتر نیز می رسد. در صورتی که کبد یا ریه یا عضو مبتلا به کیست هیداتید در گاو و یا گوسفند به نحوی مورد تغذیه حیوانات دیگر مانند سگ قرار گیرد، کیستها در داخل روده کوچک باز شده و جوانه های داخل کیست به جداره روده کوچک می چسبند و بالغ می شوند و سر انجام کرم بالغ با تولید تخم چرخه را در طبیعت ادامه می دهد.

 

عامل بیماری چگونه در طبیعت سیر تکاملی خود را ادامه می دهد ؟

۱- ذبح غیر بهداشتی دام ، بیرون انداختن امعاء و احشاء آلوده به کیست و قرار گرفتن این اندامها در دسترس سگ و سگ سانان

۲- خوردن کیستهای حاوی جنین توسط سگ و تبدیل آنها به کرمهای پهن نواری شکل در روده سگ

۳- رشد کرمها (تنیا اکینوکوک) در روده سگ و دفع تخمها متعدد توسط مدفوع سگ در محیط

۴ – خوردن علوفه و آب آلوده به تخمهای دفع شده سگ توسط دامهایی مانند گوسفند، گاو، شتر و غیره

۵ – تبدیل تخمها به جنین ها ی مختلف و تبدیل جنینها به کیست هیداتید در اندامهای مختلف دام 

مجدداً با ذبح غیر بهداشتی دام و بیرون انداختن امعاء و احشاء آلوده به کیست و قرار گرفتن این اندامها در طبیعت چرخه انتقال بیماری تکرار می گردد.

 

 راه‏های انتقال بیماری به انسان:

۱ – تماس نزدیک و مستقیم با سگ های آلوده 

۲ – تماس مستقیم با مدفوع سگ های آلوده 

۳ – مصرف آب،غذا و سبزیجات آلوده با مدفوع سگ

 دوره کمون بیماری:

دوره کمون ممکن است بین ۵ تا۲۰ سال طول بکشد و بر حسب محل، نوع و شدت ضایعات، علائم بالینی تفاوت میکند. 

علائم بیماری در انسان:

با اینکه بیماری در سگ معمولاً نشانه بارزی ندارد، ظهور و نوع نشانهها در انسان بستگی به اندازه و محل جایگزینی کیست دارد(حدود ۹۰% کیستها در ریه و کبد تشکیل می‌شود). اگر بافت اطراف کیست نرم باشد کیست می تواند بزرگ شود و حتی به اندازه یک توپ فوتبال نیز برسد! 

کیست تشکیل شده در استخوان معمولاً کوچک و مایع داخلی آن کم است و عمدتاً حفره میانی استخوان را مورد تهاجم قرار داده و باعث فرسودگی و شکستگی استخوان می گردد.

در موارد ابتلا به کیست کبدی نشانههایی مانند بزرگی کبد ، قولنج کبدی و زردی دیده می شود.

در موارد ابتلا به کیست ریه نشانههایی مانند سرفه ، تنگی نفس ، دردهای قفسه سینه و خلط خونی دیده می‌شود. 

وجود کیست در مغز موجب اختلالات عصبی، تاری دید ، لرزش و صرع می گردد. 

وجود کیست در کلیه با سوزش ادرار و وجود خون در ادرار خودنمایی می کند. 

کیست قلبی ممکن است باعث تپش قلب ، تنگی نفس و اختلال عمل قلب گردد.

 در پارهای از موارد به علت ضربه ممکن است کیست پاره شده و محتویات آن وارد خون شده و شوک ایجاد کند که خود موجب سقوط سریع فشار خون و مرگ بیمار می گردد.

راه درمان بیماری در انسان: 

تنها راه درمان بیماری در انسان عمل جراحی و خارج کردن کیست از داخل بدن است که آن هم باید با ظرافت خاصی انجام شود، زیرا اگر در هنگام جراحی مایع موجود در کیست ها و یا قطعاتی از آن در بدن پخش شود کیست‌های ثانویه و جدید ایجاد می‌شوند. گاهی به علت گسترش کیستها در اعضاء مختلف بدن و یا وجود کیست در منطقه حساس و خطرناک که دسترسی و عمل جراحی آن مشکل است از داروی آلبندازول جهت درمان استفاده می شود. ضمناً‌ بعد از عمل جراحی نیز برای حذف کامل کیستها از داروی یادشده استفاده می گردد.

درمان بیماری در سگ:

در صورت آلودگی سگ به راحتی با دادن داروی ضد انگل درمان صورت میپذیرد. توصیه می شود بهطور مرتب زیر نظر دامپزشک در فواصلی که وی تجویز میکند از داروی ضد انگل درونسیت و یا داروهای مشابه  برای حیوانات استفاده شود. به این منظور افرادی که از سگ به هر نحو نگهداری میکنند، باید این موضوع را مدنظر داشته باشند.

پیشگیری و کنترل:

بیماری کیست هیداتید انتشار جهانی دارد و بطور کلی در مناطقی که شغل دامپروری رونق دارد و تماس نزدیک بین گاو، گوسفند، انسان و سگ زیاد است از شیوع بیشتری برخوردار است. بنابراین در کنترل بیماری باید موارد زیر را مد نظر قرار داد:

آموزش بهداشت: آگاه نمودن مردم در زمینه استفاده از سبزیجات به نحوی که سبزی باید کاملاً با مواد ضدعفونی کننده شسته و بعد مصرف گردد. (به شیوه چهار مرحلهای : شستشو با آب –  افزودن مایع ظرفشویی (۳ تا ۵ قطره در یک لیتر آب) – افزودن پودر پرکلرین برابر دستورالعمل و شستشو و آبکشی نهایی)

تماس با سگ باید محدود شود زیرا ممکن است تخم انگل موی این حیوان را آلوده کرده باشد. البته با نگهداری حیوان تحت نظر دامپزشک و انجام معاینات دورهای و درمان ضدانگل می‌توان این خطر را به نحو مؤثری کاهش داد.

 از ذبح حیوانات (گاو، گوسفند و بز) در محلی خارج از کشتارگاه مجاز اکیداً خودداری شود. مردم هم باید از خرید گوشت و فراورده های دامی که معاینه نشده و مهر بهداشتی دامپزشکی ندارند خودداری کنند.

بازرسی لاشه و اندام ها در موقع ذبح، ضبط و معدوم نمودن اندام های آلوده به کیست باید به نحوی انجام شود که اندام آلوده از دسترس سگ دور نگه داشته شده و حتماً سوزانده و یا به شکل بهداشتی دفن گردندو هرگز بعنوان  غذای خوراکی برای سگ های گله مصرف نشوند  . 

جمعآوری سگ های ولگرد و دفع بهداشتی و صحیح زباله نقش مهمی در مبارزه با این بیماری دارد که باید مورد توجه واقع شود.

 

اشتراک گذاری مطلب:

پست های مرتبط

پیام بگذارید